2019_TSW
Advertisement Advertisement Advertisement
Zmiany klimatu sprzyjają rozprzestrzenianiu się agrofagów

"Nauka Praktyce" - pod takim tytułem odbyła się w ministerstwie konferencja podsumowująca wykonanie zadań programu wieloletniego pn. „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem...

Rynek meksykański dla polskiej pszenicy już otwarty

Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa informuje, że została zakończona procedura analizy ryzyka dla ziarna pszenicy (Triticum aestivum L.) w eksporcie do Meksyku i w dniu 14...

Polska nie jest przygotowana na globalne zmiany klimatyczne

Polska nie jest przygotowana na globalne zmiany klimatyczne, przede wszystkim na częstsze i bardziej dotkliwe susze – podkreśla prof. dr hab. Stanisław Czaja z Uniwersytetu Ekonomicznego we...

MRiRW: #PracaDlaPolski

W rolnictwie wiele się dzieje i trzy lata to właściwie epoka – stwierdził 6 grudnia br. minister rolnictwa i rozwoju wsi Jan Krzysztof Ardanowski podczas konferencji prasowej...

Wysokie ceny kukurydzy – kukurydza ma swoje pięć minut

Globalna produkcja kukurydzy w obecnym sezonie ma szansę wynieść ponad miliard ton. Jakość jest lepsza od oczekiwań, a wysokie ceny zbóż napędzają jej sprzedaż. Kukurydza ma swoje...

KOWR: Tysiąc studentów otrzyma stypendia pomostowe

W środę, 5 grudnia br., w Centrum Prasowym Foksal w Warszawie odbyła się inauguracja XVII edycji Programu Stypendiów Pomostowych. W uroczystej gali uczestniczył Krajowy Ośrodek Wsparcia...

Ardanowski: Pomoc suszowa państwa największa w Europie

Susza utrzymuje się już wiele miesięcy. W dalszym ciągu z tymi opadami nie jest najlepiej w całej Europie. Pomoc jaką udzieliło państwo polskie rolnikom jest chyba w tej chwili...

MRiRW ws. błędnych informacji dotyczących szacowania strat

W odpowiedzi MRiRW wskazano, że pismem z dnia 16 lipca 2018 r. minister zwrócił się do wszystkich wojewodów z prośbą aby informacje w powyższym zakresie, jednoznacznie wskazujące, że...

Ceny cebuli coraz wyższe

Dwukrotnie droższa niż przed rokiem, najdroższa od kilku lat. Ceny mrożonej cebuli idą w górę i to w szybkim tempie. Wszystkiemu winna susza i mniejsze zbiory, a do tego mniejsza...

Światowy Dzień Gleby

5. grudnia obchodzimy Światowy Dzień Gleby. Został on ustanowiony w 2013 r. przez 68. Walne Zgromadzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ta ważna inicjatywa, ma zwrócić uwagę...

Finansowanie zakupu maszyny – podwójne oszczędności

Decydując się na zakup nowych maszyn rolniczych należy wziąć pod uwagę szereg czynników, w tym ekonomiczny. Odpowiednio skrojona oferta pozwoli nie tylko zaoszczędzić w momencie nabycia...

Ustawa ułatwiająca sprzedaż produktów przez rolników

Prezydent Andrzej Duda 29 listopada br. podpisał ustawę dotyczącą ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji. Ustawa dokonuje nowelizacji dwóch ustaw:...

Mróz zahartował uprawy

Na polach już zima. Pierwszy kilkudniowy mróz zahartował uprawy. Jak oceniają rolnicy oziminy w tym sezonie są wyjątkowo rozwinięte. Jednak ostateczny plon zależeć będzie od tego, co...

Jaka będzie nadchodząca zima ?

1 grudnia rozpoczęła się meteorologiczna zima. Co nam przyniesie przez następne 3 miesiące ? Jak informuje twojapogoda.pl niezmiennie, wszystkie modele prognostyczne najpoważniejszych...

Wpływ rolnictwa na zmiany klimatu - COP24

Minister rolnictwa i rozwoju wsi Jan Krzysztof Ardanowski uczestniczył w rozpoczętej 3 grudnia br. w Katowicach 24. sesji Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie...

ARiMR: 9,23 mld zł na kontach rolników

Do 30 listopada Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przekazała na konta rolników ok. 9,23 mld zł. Od 3 grudnia ARiMR rozpoczęła przekazywanie pozostałej części należnych...

Podwyżki cen zbóż

Zgodnie z przewidywaniami. Koniec listopada miał według analityków przynieść podwyżki i przyniósł. Notowania pszenicy na paryskim parkiecie Matif przekroczyły poziom 200 euro za tonę....

Plan dla wsi - ochrona, wsparcie i rozwój polskiego rolnictwa

Rozszerzamy możliwość legalnej sprzedaży nieprzetworzonej i przetworzonej w gospodarstwach żywności do takich podmiotów jak restauracje, stołówki, gospodarstwa agroturystyczne, lokalne...

Alarmujący wzrost temperatury. Czy grozi nam katastrofa klimatyczna ?

Nadbrzeżne miasta mogą zostać zalane, rolnicy będą mieli problemy, a miliony ludzi będą musiały opuścić swoje domy. Taką wizję świata maluje Paweł Szypulski z fundacji Greenpeace....

Temperatury powietrza i opady – listopad 2018 r.

Z danych przekazanych przez nasze stacje meteo wynika, że w listopadzie pogoda była bardzo zmienna. Początek miesiąca był bardzo ciepły jak na tę porę roku – temperatury w wielu...

Za nami najmroźniejsza noc w tym sezonie !

Za nami najzimniejsza noc w tym sezonie. Miejscami w górskich kotlinach temperatura spadła poniżej minus 20 stopni. Jednak zimniej już nie będzie, ponieważ znad Niemiec wkracza odwilż z...

Większy import kukurydzy z Ukrainy

Wzrost unijnego importu ziarna wynika z ograniczonej podaży kukurydzy w UE, ale także większej produkcji na Ukrainie (wzrost aż o blisko 40% r/r w sez. 2018/19 do 33,5 mln t). Spadki...

Możliwe spowolnienie na rynku maszyn rolniczych

Z danych PZPM wynika, że liczba rejestracji nowych ciągników rolniczych w Polsce zmniejszyła się o 19% r/r a przyczep rolniczych o 13% r/r. Co prawda w październiku’18 odnotowano 7,2%...

Mniejsza produkcja przetworów warzywnych w Polsce

Według danych GUS, krajowa produkcja mrożonych warzyw w dużych przedsiębiorstwach, od lipca’18 do października’18 zmniejszyła się łącznie o 20%, a marynat warzywnych o 33% r/r,...

KRUS: Nowe kwoty przychodów decydujące świadczeniach

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informuje, że od 1 grudnia 2018 r. zmieniają się kwoty przychodów decydujące o zmniejszeniu lub zawieszeniu świadczeń emerytalno-rentowych. Od 1...

PIORiN nie stwierdza zagrożenia w produktach z Ukrainy

W związku z wnioskiem samorządu rolniczego dotyczącym objęcia ścisłą kontrolą fitosanitarną płodów i produktów rolnych sprowadzanych z Ukrainy resort rolnictwa poinformował, że...

Dopłaty do materiału siewnego bez zmian

W odpowiedzi na wniosek samorządu rolniczego dotyczący zwiększenia puli środków finansowych na dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub...

Zabraknie cebuli ? Jesteśmy skazani na jej import ?

Upalna pogoda sprzyjała w tym roku uprawom w sadach, czego efektem jest nadurodzaj jabłek. Jednak towarzyszący upałom brak deszczu fatalnie odbił się na zbiorach i cenach warzyw,...

Polska wieś na różnych poziomach rozwoju

Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk oraz Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej od pięciu lat prowadzą monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Dziś można już pokusić...

Nawozy naturalne tylko do 30 listopada !

Kary finansowe i obcięcie dopłat to możliwe konsekwencje za wywóz gnojowicy czy obornika na zamarzniętą albo ośnieżoną ziemię. W tym roku wyjątkowo rolnicy mogą stosować nawozy...

MRiRW: Innowacje dla rolnictwa

Minister Jan Krzysztof Ardanowski wziął dziś udział w konferencji pt. „Innowacyjne rozwiązania dla polskiego rolnictwa”. Była to kolejna z cyklu tego typu konferencji, tym razem jej...

Każdy będzie mógł kupić hektar ziemi rolnej

Grunt rolny do 1 ha znów będzie można sprzedać mieszczuchowi. Inwestorzy łatwiej kupią też od rolników ziemie położone w administracyjnych granicach miast. Od opublikowania pierwszej...

Inteligentny układ hamulcowy New Holland w ciągnikach serii T6 i T7

New Holland wprowadza opatentowany, inteligentny układ hamulcowy przyczepy w modelach T6 AutoCommand™ i T7 AutoCommand™. Wyróżniona srebrnym medalem na targach Agritechnica innowacja...

Czy ubezpieczanie upraw jest opłacalne dla rolników ?

Należy jednoznacznie podkreślić, że ubezpieczenia to nie są lokaty kapitałowe, nie należy więc ich tak traktować. Rolą...

Listopad nie jest przychylny producentom rzepaku

Kolejny tydzień i kolejna przecena. Jeszcze na początku miesiąca rzepak na paryskim parkiecie Matif kosztował blisko 375 euro za tonę, a inwestorzy próbowali grać na zwyżki. Ale listopad...

W RPA zginęło około 1-1,5 mln pszczół

Jak podaje kopalniawiedzy.pl podejrzewa się, że w wyniku zatrucia pestycydem (fipronilem) w winiarskim regionie RPA koło Kapsztadu zginęło ok. 1-1,5 mln pszczół. Fipronil jest dla owadów...

PepsiCo zapowiada wielomilionowe inwestycje w Polsce

Od 25 lat PepsiCo prowadzi w Polsce program agrarny oparty na współpracy z polskimi producentami ziemniaka, rocznie skupując płody rolne o wartości blisko 120 mln zł. W planach ma...

Zrobiło się mroźno ! (27-28.11)

Za nami kolejna mroźna noc i mroźny poranek. Jak wynika z danych udostępnionych przez nasze stacje meteo w niektórych regionach kraju temperatury spadły do -11 stopni C. Gdzie dziś (28.11)...

Posiedzenie Wspólnej Polsko-Białoruskiej Komisji ds. Współpracy Międzyrządowej

Sekretarz Stanu w MRiRW Szymon Giżyński brał dziś udział w organizowanym w Warszawie V posiedzeniu Wspólnej Polsko-Białoruskiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Gospodarczej,...

KOWR ws. okresu dzierżawy w nowo zawieranych umowach dzierżawy z ZWRSP

W odpowiedzi na pismo KRIR z dnia 18 października 2018 r. w sprawie zmiany procedury wydzierżawiania nieruchomości rolnych przez KOWR na 10 lat lub więcej Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa...

Zboże z Ukrainy koryguje krajowe cenniki !

Koniec listopada i znacznie większy ruch na rynku zbożowym. Rolnicy już planują przedświąteczne zakupy i aby mieć na nie pieniądze, szukają teraz najkorzystniejszych możliwości...

Sumy opadów w minionym tygodniu (19-25.11)

Gdzie w minionym tygodniu odnotowano największe sumy opadów ? Przedstawiamy sumy opadów zanotowane przez stacje meteo serwisu agropogoda.pl od 19 do 25 listopada 2018 roku...

Nie będzie zwrotu całej stawki podatku akcyzowego w paliwie

W odpowiedzi na opinię samorządu rolniczego w sprawie podwyższenia zaproponowanej w projekcie rozporządzenia Radv Ministrów stawki zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju...

Delimitacja ONW według nowych zasad UE

W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaprezentowane zostały wyniki prac nad nową delimitacją ONW i przedyskutowano sposób jej wdrożenia w Polsce. Dzisiejsze wydarzenie jest niewątpliwie...

Od 1 grudnia rolnicy nie będą musieli dostarczać zaświadczeń lekarskich do KRUS

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informuje, że w związku z tym, że od 1 grudnia 2018 r. zaświadczenia lekarskie będą wystawiane wyłącznie w formie elektronicznej (e-ZLA),...

Będzie więcej środków na pomoc suszową ?

Będzie więcej środków na pomoc suszową, przeznaczone w tym roku przez rząd 1,5 mld zł wystarczy jeszcze na kilka dni prowadzenia wypłat – poinformował w czwartek (22.11) w Poznaniu...

Ardanowski: Chcę by na wsi był jeden głos rolniczy

Chcę by na wsi był jeden głos rolniczy – powiedział minister Jan Krzysztof Ardanowski rozpoczynając swoje wystąpienie na III Forum Rolników i Agrobiznesu. Minister podkreślił...

W Polsce tylko 20% rolników zaopatruje się w materiał kwalifikowany

Wysokiej jakości nasiona powinny dać wysoki plon, ale żeby materiał kwalifikowany przyniósł oczekiwany skutek trzeba kupić produkt oryginalny. Tymczasem na rynku pojawiają się nasiona...

Jak przeciwdziałać skutkom suszy ?

W tym roku, od początku okresu wegetacji, mieliśmy do czynienia z suszą. Według Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej rok 2018 był nadzwyczajnie ciepły. We wszystkich stacjach...

Jaką pogodę przyniesie grudzień 2018 roku ?

Początkowe prognozy na grudzień mówiły o tym, że temperatura będzie wyższa niż średnia z ostatnich lat. Natomiast nowe obliczenia wnoszą coś nowego - mówił na antenie TVN24...

KRIR: Ocena sytuacji w rolnictwie na początku 2018 roku

KRIR: Ocena sytuacji w rolnictwie na początku 2018 roku

Rok 2017 był czasem niesprzyjającym dla rolnictwa, szczególnie pod względem klimatycznym. Wiosenne przymrozki spowodowały duże starty sadowników i ogrodników. Mokre i burzowe lato znacznie utrudniało żniwa, a deszczowa jesień paraliżowała zbiory kukurydzy, roślin okopowych i warzyw. Do tych trudności doszedł ciągle rozprzestrzeniający się wirus afrykańskiego pomoru świń u dzików, który znalazł też odzwierciedlenie w sytuacji producentów trzody chlewnej i nadal nieuregulowana kwestia łowiectwa w Polsce.

W związku z tym, wielu rolników przeżywa trudności finansowe, walczy o przetrwanie. Tylko pewna grupa producentów usatysfakcjonowana jest stabilnymi cenami za mleko, jabłka czy truskawki. Producenci trzody chlewnej na obszarach objętych restrykcjami w związku z ASF-em walczą o utrzymanie produkcji, prowadząc bioasekurację. W pozostałych częściach kraju o znaczącej produkcji trzody chlewnej – Wielkopolsce, Kujawach, północy Mazowsza i łódzkim hodowcy obawiają się rozprzestrzenienia wirusa ASF.

Można zadać pytanie czy w tej kwestii państwo pomaga tym, którzy nie ze swojej winy najbardziej ucierpieli?

Zacznijmy od ASF, który jest dziś największym problemem polskiej wsi, ale także innych gałęzi gospodarki – przetwórstwa, handlu, miejsc pracy. Co w tej kwestii zrobił Rząd i czy można było więcej?

Wydaje się, że po wielu latach walki z chorobą najważniejsza jest dziś redukcja populacji dzików, aby nie rozprzestrzenić choroby w głąb kraju. Odpowiedzialne za to Ministerstwo Środowiska, poprzez brak odpowiedniego nadzoru nad Polskim Związkiem Łowieckim, nie wywiązało się z tego obowiązku. Samorząd rolniczy wielokrotnie zgłaszał ten problem i monitorował pogarszającą się sytuację. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zabezpieczał środki na wprowadzenie bioasekuracji w gospodarstwach rolnych prowadzących hodowlę trzody chlewnej, występował do Komisji Europejskiej o uruchomienie dodatkowych środków na pomoc producentom świń w postaci pomocy na wyrównanie dochodów, nieoprocentowanych pożyczek na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych czy pomocy na "Inwestycje zapobiegające zniszczeniu potencjału produkcji rolnej". Samorząd rolniczy poprzez działalność w strukturach Copa wspierał rolników, a także resort rolnictwa w tej kwestii na forum Unii Europejskiej. Przyznana pomoc zawsze jest niewystarczająca i nie zabezpieczy potrzeb wszystkich rolników. W dalszym ciągu największym problemem jest to, by rozprzestrzenianie ASF-u u dzików nie wpłynął negatywnie na małe gospodarstwa produkujące trzodę chlewną na niewielką skalę, by mogły one się utrzymać. Kwestia ta była poruszana wielokrotnie w rozmowach z Rządem, co znalazło odzwierciedlenie w legislacji resortu rolnictwa w tym zakresie.

Ponadto, trzeba zdawać sobie sprawę, że zatrzymanie rozwoju ASF w Polsce zależy od solidarnego współdziałania wszystkich stron – wielu instytucji rządowych, służb weterynaryjnych, służb granicznych, wojska, policji, rolników, ale i często ludzi niezwiązanych z rolnictwem.

Nie jest możliwe natychmiastowe rozwiązanie wszystkich problemów polskiej wsi i uchronienie rolników przed wszystkimi możliwymi ryzykami. Aby chociaż w znacznym stopniu zniwelować straty spowodowane w gospodarstwach przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne rolnicy powinni korzystać z ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. System nie jest doskonały, jednak środków finansowych zabezpieczonych w budżecie państwa na dopłaty do ubezpieczeń corocznie jest zwiększana. Rząd także, poprzez nowelizację przepisów komorniczych i wprowadzenie opinii izby rolniczej w zakresie uznania nadwyżki inwentarza żywego ponad stado podstawowe oraz przedmiotów uznanych za niezbędne do prowadzenia zadłużonego gospodarstwa, które nie będą podlegać egzekucji, wprowadził postulowaną przez samorząd rolniczy ochronę gospodarstw rolnych.

Ciągle podnoszony przez rolników problem opłacalności produkcji rolnej jest w pewnym stopniu spowodowany zbyt małym wpływem rolników na łańcuch żywnościowy. Rząd podejmuje działania w celu eliminacji pośredników w relacji producent – konsument. Wprowadzone w związku z tym przepisy dotyczące sprzedaży bezpośredniej nie są może jeszcze modelem idealnym, ale pozwalają na postawienie pierwszego kroku dla pewniej grupy, zwłaszcza małych gospodarstw na uzyskanie dodatkowego dochodu ze swojej działalności. Małe gospodarstwa muszą także szukać obniżenia kosztów prowadzenia produkcji poprzez wspólne inwestycje, np. w maszyny czy budynki inwentarskie, co także przewidziane jest w przepisach o spółdzielniach. Duże gospodarstwa hodowlane powinny być w większym stopniu powiązane z rynkiem, poprzez uczciwe umowy kontraktacyjne określające kwestię dojścia do ceny, sposoby gwarancji i wypłaty za dostarczony towar, co należy jeszcze dopracować. Przygotowywana jest również tak potrzebna od wielu lat ustawa o oddłużeniu gospodarstw mająca pomóc w spłacie kredytów rolnikom.

Jak na tą konkretna sytuację w rolnictwie reagują izby rolnicze?

Samorząd rolniczy aktywnie włącza się w kreowanie polityki rolnej państwa oraz Unii Europejskiej – przedstawia swoje opinie zarówno do projektów aktów prawnych, jak i na bieżąco zgłaszając konkretne problemy rolników. I tak w roku 2017 Krajowa Rada Izb Rolniczych zaopiniowała 224 akty prawne. Izby rolnicze prowadzą punkty porad prawnych dla rolników, gdzie radcowie prawni pomagają rolnikom w konkretnych przypadkach, często procesowych, związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym.

Wielokrotnie podnoszony był także przez samorząd rolniczy problem nowelizacji Prawa łowieckiego. Izby rolnicze apelowały o wprowadzenie odpowiednich przepisów chroniących własność rolników, a także właściwie szacujących szkody łowieckie i przedstawiały konkretne propozycje legislacyjne. Jest to jedna z najważniejszych obecnie kwestii do uregulowania dla rolników na terytorium całego kraju.

Izby rolnicze podjęły się również wyzwania pomocy rolnikom w elektronicznym wypełnianiu wniosków o dopłaty bezpośrednie. Zorganizowano szkolenia dla doradców rolniczych pracujących w izbach rolniczych na poziomie krajowym i przeszkolono około 80 osób. Osoby te będą przekazywały wiedzę zdobytą na szkoleniach na kolejne szczeble samorządu rolniczego i będą służyły pomocą dla rolników.

Ponadto, izby rolnicze biorą czynny udział przy właściwym rozdysponowaniu gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, ustalając z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa czytelne i jasne kryteria dla całej Polski, by wiadomo było kto i na jakich zasadach może starać się o dzierżawę ziemi.

Samorząd rolniczy w dalszym ciągu reagował będzie na problemy z prowadzeniem produkcji rolnej na wsi. Wieś to miejsce dla gospodarstw rolniczych i niedopuszczalne jest aby inni mieszkańcy tych obszarów hamowali rozwój produkcji rolnej poprzez tworzenie prawa miejscowego ograniczającego rolnikom prowadzenie działalności. Sytuacja taka miała miejsce np. w Strzelcach Opolskich, gdzie po interwencji Krajowej Rady Izb Rolniczych Wojewoda Opolski uchylił uchwałę Rady Miejskiej znacznie ograniczającą wywóz nawozów naturalnych.

Przez ostatnie lata polska wieś osiągnęła ogromny sukces – zwiększyła się produkcja rolna, a eksport produktów rolno-spożywczych ciągle rośnie. Notujemy około 30% nadwyżki eksportowej i potrzebne są coraz silniejsze starania w celu zachowania tych tendencji. Należy stawiać na jakość, poprzez odpowiednie stosowanie środków ochrony roślin wiadomego pochodzenia i produkcję wartościowej żywności, co zapewni producentom stabilność dochodów.

Zmiany na wsi to proces długofalowy, trwający nawet kilkadziesiąt lat. Ważne jest, by stworzyć odpowiednie warunki dla ludzi młodych, którzy chcą prowadzić gospodarstwa rolne poprzez podwyższenie standardów życia i zapewnienie dostępu do dobrej infrastruktury, służby zdrowia czy kultury na wsi.

Jako Prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych, apeluję o poważne podejście do problemu ASF-u wszystkich stron. Sytuacja jest na tyle poważna, że nie należy przekształcać jej w problem polityczny lub rozgrywać przy tym partykularnych interesów, zwłaszcza w tym i nadchodzącym roku wyborczym. Często w takich okolicznościach pojawiają się osoby mające na wszystko odpowiednie rozwiązanie i lekarstwo, a sami nierzadko niepotrafiący prowadzić nawet własnego gospodarstwa czy łamiący podstawowe zasady współdziałania i uczciwości w społeczeństwie i środowisku rolników w najbliższym sąsiedztwie.

Na koniec, chciałbym podkreślić, że aby praca Rządu, w tym praca resortu rolnictwa przyniosła dobre rezultaty dla rolnictwa, związki i organizacje rolnicze mające najlepszą wiedzę w tym obszarze powinny udzielać pokojowego wsparcia, zgłaszając pilne postulaty, opiniując projekty aktów prawnych. Protesty nie prowadzą do długofalowych działań i kształtowania polityki rolnej. Pamiętajmy, że na wszystko potrzeba dłuższego czasu i niektóre zmiany odczuwalne są dopiero w perspektywie lat.

Prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych Wiktor Szmulewicz

komentarze (0):

dodaj komentarz

Tego artykułu jeszcze nikt nie komentował. Bądź pierwszym, który dodał komentarz!

Dodaj komentarz