użytkownik: Gość | logowanie

Jesteś w: News (158) > Choroby (17)

Fusarium spp.

Fuzariozy zbóż (Fusarium spp.)

ang. Fusarium
Sprawca choroby: łac. Fusarium spp.


Objawy choroby:

Fuzariozy zbóż stanowią kompleks powszechnie występujących chorób powodowanych przez liczne gatunki Fusarium, które wraz z mączniakiem prawdziwym oraz rdzami zaliczane są do najistotniejszych patogenów tej grupy roślin. O znaczeniu gospodarczym fuzarioz w uprawie zbóż decyduje podatność roślin na porażenie we wszystkich fazach rozwojowych, a w konsekwencji występowanie różnych postaci chorób. Najczęściej w uprawie zbóż występuje zgorzel siewek, zgorzel podstawy źdźbła oraz fuzarioza kłosów. Zespół tych chorób występuje rokrocznie, a obserwowane straty plonu, z tego tytułu, w warunkach epifitozy mogą dochodzić nawet do 70 proc. W przypadku fuzariozy kłosów bardzo istotnym elementem szkodliwości jest zanieczyszczenie ziarna metabolitami wtórnymi. W ziarniakach uzyskiwanych z porażonych kłosów stwierdza się występowanie pochodnych trichotecenowych, najczęściej deoksyniwalenolu i w mniejszych ilościach 3-Ac-deoksyniwalenolu i 15-Ac-deoksywalenolu. Często stwierdzanym metabolitem jest także moniliformina. Z uwagi na wysoką toksyczność trichotecenów oraz moniliforminy ziarno o zawartości przekraczającej 1 ppm wspomnianych związków nie powinno być dopuszczone do konsumpcji ani nie powinno być przeznaczanie na paszę. Zależnie od terminu i miejsca infekcji fuzarioza zbóż może mieć postać zgorzeli siewek, zgorzeli podstawy źdźbła lub fuzariozy kłosów.
Rozwój zgorzeli siewek ma z reguły bardzo gwałtowny przebieg. Pierwsze objawy mogą wystąpić już na etapie kiełkowania ziarniaków, przed wydostaniem się kiełków nad powierzchnię gleby. Ma to miejsce zwłaszcza w przypadku wysiania nasion silnie porażonych. O ile rośliny nie zginą w czasie początkowej fazie kiełkowania, zgorzeli ulegają koleoptyl i koleoryza. Następnie patogen penetruje do korzeni pierwotnych (zarodkowych) i blaszek liściowych pierwszych liści właściwych, powodując stopniowe ich zamieranie. Pierwsze objawy zgorzeli podstawy źdźbła obserwowane są najczęściej przed kwitnieniem lub wkrótce po kwitnieniu i obejmują swym zasięgiem górną część systemu korzeniowego rośliny oraz podstawę źdźbła tuż ponad powierzchnią gruntu, w okolicy pierwszego węzła. Granica między tkankami zdrowymi a zmienionymi przez chorobę jest niewyraźna, o słabo zarysowanych konturach. W okresie wysokiej wilgotności na powierzchni źdźbła w obrębie zgorzeli rozwijają się różowe złoża zarodników. Podobnie jak w przypadku chorób podsuszkowych porażone rośliny na skutek zniszczenia wiązek przewodzących przedwcześnie zamierają, co stwarza pozory dojrzewania roślin. Kłosy w takich przypadkach pozostają jednak płonne bądź wypełnione pośladem. Zniszczenie tkanek w obrębie podstawy źdźbła jest przyczyną często obserwowanego wylegania porażonych roślin. Charakterystycznym typem objawów, towarzyszącym porażeniu kłosów przez fuzariozę, jest bielenie zainfekowanych kłosków. Na ich powierzchni obserwuje się także występowanie oznak etiologicznych, mających postać pomarańczowych sporodochiów. Ziarniaki uzyskane z takich kłosów są lekkie, miękkie, w części pomarszczone i drobniejsze, bardzo często pokryte białą lub karminową grzybnią, o ile pozostają żywotne, charakteryzują się osłabioną zdolnością i energią kiełkowania.

Rozwój choroby:

Pierwotne źródło patogenów stanowią porażone ziarniaki oraz gleba, w której patogeny rozwijają się saprotroficznie na resztkach pożniwnych. W przypadku zgorzeli siewek zasadniczą rolę odgrywa porażony materiał nasienny. Ziarniaki porażone wewnątrzzarodkowo nie kiełkują w ogóle. W przypadku zasiedlenia przez strzępki okrywy owocowo-nasiennej, warstwy aleuronowej bądź komórek bielma ziarniaki kiełkują, lecz rośliny są porażone systemicznie bądź ulegają infekcjom lokalnym przez drobne uszkodzenia koleoptylu i koleoryzy. W późniejszych fazach rozwojowych roślin do infekcji dochodzi najczęściej przez różnego rodzaju zranienia i spękania w obrębie korzenia i szyjki korzeniowej. Powstają one w procesie różnicowania się i przebijania korzeni bocznych przez zewnętrzne warstwy miękiszu korowego.
Do infekcji kłosów może dochodzić we wszystkich kolejnych fazach rozwojowych roślin, począwszy od momentu ich wykłoszenia. Rośliny są jednak najbardziej podatne na porażenie w trakcie kwitnienia. Kłosy są bowiem infekowane głównie przez pylniki, zawierające acetylocholinę, związek stymulujący kiełkowanie zarodników i wzrost strzępek grzybni. Kwiaty infekowane są przez konidialne zarodniki patogenów.

Profilaktyka i zwalczanie:

Z uwagi na brak odmian odpornych zasadnicze znaczenie w ochronie odgrywają metody agrotechniczne i chemiczne. Do istotnych i w znaczący sposób ograniczających występowanie choroby należą podorywka i głęboka orka, które ograniczają rozwój gatunków Fusarium na resztkach roślin, prawidłowe nawożenie z zachowaniem odpowiedniego stosunku NPK oraz stosowanie azotu w formie mocznikowej.
Wśród metod chemicznych poleca się związki triazolowi, benzimidazolowe czy strobiluryny. Obecnie zalecane są także morfoliny, imidazole, ditiokarbaminiany czy pochodne ketonu difenylowego. Zabiegu należy dokonać w okresie kłoszenia, z chwilą wystąpienia pierwszych objawów. Zalecane fungicydy stosować jednorazowo w okresie wegetacji. W warunkach sprzyjających rozwojowi choroby termin zabiegu można przedłużyć do fazy dojrzałości wodnej ziarna.

Fusarium spp.

[drukuj]   [wyślj]