użytkownik: Gość | logowanie

Jesteś w: News (158) > Choroby (17)

Parch jabłoni Venturia inaequalis

Parch jabłoni (Venturia inaequalis)

ang. Apple scab
Sprawca choroby: łac. Venturia inaequalis


Parch jest najgroźniejszą chorobą grzybową jabłoni, występującą w szkółkach i sadach owocujących. Grzyb powodujący parcha został zidentyfikowany po raz pierwszy w formie stadium niedoskonałego (konidialnego) w 1819 roku. Stadium doskonałe grzyba opisał po raz pierwszy Cook w 1866 roku. Aktualną do dzisiaj nazwę grzyba powodującego parcha jabłoni – Venturia inaequalis, wprowadzono w roku 1897 po szczegółowych badaniach zarówno stadium doskonałego, jak i niedoskonałego grzyba.

Objawy choroby:

Grzyb poraża rośliny z rodzaju jabłoń (Malus). Uprawiane odmiany jabłoni rożnią się znacznie podatnością na tę chorobę. Niektóre z wciąż jeszcze uprawianych odmian w Polsce są podatne na porażenie, jak Lobo, Cortland, Alwa, Jonagold. Bardzo podatna odmiana to na przykład Fantazja. Niemniej jednak, znajdują się w rejestrze odmiany odporne lub tolerancyjne na parcha jabłoni. Należy pamiętać, że odmiany jabłoni odporne na chorobę są bardziej podatne na choroby kory i drewna. Grzyb wywołujący parcha jabłoni poraża większość organów nadziemnej części drzew – głównie liście, owoce, działki kielicha, szypułki kwiatowe, rzadziej młode, niezdrewniałe pędy i łuski pąków. Na liściach pierwsze objawy pojawiają się wiosną. Są to oliwkowozielone, aksamitne, nieregularne plamy na dolnej stronie blaszek liściowych. Z czasem plamy stają się ciemnobrązowe do czarnych, a ich brzegi regularne. W zależności od nasilenia choroby obserwuje się pojedyncze plamy różnej wielkości – w obrębie nerwów liścia lub liczne – na całej jego powierzchni. W miarę, jak porażone liście się starzeją, tkanka przylegająca do plamy staje się cieńsza, a jej powierzchnia ulega deformacji, a niekiedy także perforacji. Liście skręcają się i marszczą. Bardzo często plamy powiększają się i łączą w duże skupienia, ułożone wzdłuż nerwu głównego. Objawy parcha w postaci oliwkowozielonych, aksamitnych plam obserwuje się także na górnej stronie liścia. Bardzo istotne (z praktycznego punktu widzenia) są także symptomy, które pojawiają się na liściach jesienią – intensywnie rozwijający się w tym okresie patogen stanowi duże zagrożenie (bogate źródło infekcji) na następny rok. Najczęściej plamy pojawiające się w tym czasie wyraźnie różnią się od tych powstających wczesną wiosną. Te „jesienne” są małe, okrągłe, pokryte ciemnobrązową grzybnią. Czasami bywają czerwone, zlokalizowane głównie na górnej powierzchni liścia, bez widocznego wzrostu grzybni.
Na owocach objawy najbardziej widoczne są w bardzo wczesnej fazie ich wzrostu, a także zawiązki owoców są najbardziej wrażliwe na porażenie. Wszystkie części pąków są bardzo podatne na infekcje. Plamy na pąkach, kielichach i młodych zawiązkach owoców są z reguły bardzo podobne do tych obserwowanych wiosną na liściach. W miarę jak porażone owoce rosną , plamy są ciemnobrązowe i korkowacieją. W efekcie infekcji zawiązka obserwuje się z czasem nierównomierny rozwój owocu, następuje jego zniekształcenie i czasami spękanie powierzchni w obrębie plamy. Silnie porażone zawiązki owoców opadają. Owoce osiągające dojrzałość stają się bardziej odporne na porażenie. Dlatego też infekcje owoców, mające miejsce w drugiej części sezonu (np. latem), mogą przebiegać bezobjawowo. Dopiero w czasie przechowywania jabłek obserwuje się objawy – w postaci małych, drobnych, czarnych plamek wielkości główki od szpilki lub nieco większych.
Na pędach grzyb może porażać również wierzchołkowe części niezdrewniałych pędów. Obserwuje się wówczas charakterystyczne, strupowate rany. Występują tam stromatyczne skupienia grzybni, na której formują się zarodniki konidialne. Nie zawsze jednak stadium konidialne widoczne jest w postaci makroskopowej. Występowanie parcha powierzchniowego można często stwierdzić, dopiero dzięki obserwacjom mikroskopowym wyglądających zdrowo pędów, wchodzących zbyt późno w okres spoczynku lub niezdrewniałych jeszcze w okresie późnej jesieni. Stadium konidialne może przetrwać na takich pędach łagodną zimę i wiosnę, stanowiąc źródło infekcji pierwotnych. Obecność tej formy zimowania grzyba na pędach jest rzadkością. Może mieć miejsce w cieplejszych rejonach uprawy jabłoni, głównie w sadach zaniedbanych, na odmianach, które są bardzo podatne na parcha. W sadach towarowych, chronionych chemicznie zimowanie tego stadium stwierdzono jedynie w przypadku silnego porażenia liści w drugiej połowie sezonu wegetacyjnego. Niemniej jednak w rejonach, gdzie stwierdza się zimowanie stadium konidialnego (południowe rejony Polski) należałoby zastanowić się, po łagodnych zimach, nad wcześniejszym terminem pierwszego zabiegu ochronnego (nawet w fazie pękania pąków jabłoni).
Szkodliwość choroby parcha jabłoni objawia się niekorzystnym wpływem porażenia liści na kondycję jabłoni, przyczynia się do słabszego zawiązywania pąków kwiatowych, ogranicza wzrost pędów i zwiększa wrażliwość drzew na mróz. Prowadzi często także do wcześniejszej, niż zwykle, defoliacji drzew. Szkodliwość grzyba wiąże się ze zniszczeniem kutykuli i nadmierną transpiracją z uszkodzonych liści. Takie porażone liście produkują mniej asymilatów niż zdrowe, co wpływa ujemnie na plonowanie drzew. Porażenie owoców wpływa na pogorszenie ich jakości i wyraźnego zmniejszania lub nawet do całkowitej utraty plonu. W naszych warunkach klimatycznych straty plonów z powodu parcha jabłoni wynoszą średnio 20-30 procent, a w latach epifitozyjnego wystąpienia choroby – nawet 60-70 procent. W warunkach dużego zagrożenia chorobowego każde, nawet najmniejsze uchybienie prowadzonej ochrony powoduje wyraźny spadek jej efektywności, co w konsekwencji prowadzi do wystąpienia choroby i pojawienia się plam parcha.

Rozwój choroby:

W cyklu rozwojowym Venturia inaequalis wyróżnia się fazy pasożytniczą i saprotroficzną. Faza pasożytnicza przypada w okresie wegetacji. W wyniku infekcji pierwotnych powodowanych przez rozsiewające się zarodniki workowe dochodzi do pojawienia się plam parcha na różnych organach rośliny. W miejscu plam grzyb, w wyniku rozmnażania bezpłciowego, wytwarza zarodniki konidialne, które są źródłem infekcji pierwotnych i powodują dalsze rozprzestrzenianie się choroby.
W fazie saprotroficznej na opadłych porażonych liściach grzyb rozwija się głównie pod kutykulą, przerasta do tkanki miękiszowej liścia i w wyniku procesu bezpłciowego wykształca owocniki (pseudotecja). Uważa się, że większość owocników tworzy się w ciągu pierwszego miesiąca po opadnięciu liści, jeśli warunki atmosferyczne sprzyjają temu procesowi. Tworzeniu się owocników sprzyja utrzymujące się przy niskiej temperaturze zwilżenie liści w okresie od opadnięcia liści z drzew do wiosennego wzrostu temperatury. Najintensywniej proces ten przebiega w temperaturze 4 st. C. Wiosną następuje proces dojrzewania owocników, w których tworzą się wstawki, następnie worki, a w końcu zarodniki workowe. Powstawanie worków poprzedza proces płciowy. Wysiewy zarodników workowych następują w momencie odpowiedniego zwilżenia liści jabłoni. Przyjmuje się, że nawet niewielki opad czy rosa mogą powodować pęcznienie worków w owocnikach i uwalnianie zarodników workowych. Przewlekłe, łagodne opady lub mżawki odgrywają w tym procesie znacznie większą rolę, niż gwałtowne ulewy. Przebieg warunków pogodowych wczesną wiosną istotnie wpływa na dojrzewanie owocników grzyba. Okres, podczas którego zarodniki są uwalniane z pseudotecjów obecnych na zimujących, porażonych liściach jabłoni i w sprzyjających warunkach może dojść do porażenia, jest określany jako okres infekcji pierwotnych i trwa, w zależności od sezonu wegetacyjnego, średnio osiem tygodni.

Profilaktyka i zwalczanie:

W ochronie jabłoni przed parchem najważniejsze jest zapobieganie infekcjom pierwotnym, które występują od początku wegetacji do połowy czerwca. Powodzenie walki z parchem zależy od skuteczności ochrony w tym okresie. Parcha jabłoni zwalcza się głównie metodą chemiczną, stosując fungicydy o działaniu zapobiegawczym (miedziowe). Fungicydy o działaniu interwencyjnym - działające w czasie infekcji i bezpośrednio po niej oraz w czasie inkubacji choroby. Po kwitnieniu zaleca się fungicydy systemowe - zwalczają one również mączniaka prawdziwego jabłoni. Fungicydów IBE nie można stosować na mokre liście, przed opadami i w temperaturze poniżej 12 stopni Celsjusza. Fungicydów IBE i strobilurynowych nie stosować częściej niż dwa razy w sezonie, a najlepiej w mieszaninie z fungicydami o innym mechanizmie działania.
W rejonach uprawy jabłoni stosuje się metodę sygnalizacyjną, która polega na przewidywaniu i sygnalizowaniu wystąpienia okresów krytycznych. W ochronie jabłoni przed parchem należy uwzględnić podatność odmiany. Do odmian odpornych na parcha jabłoni należy odmiana Topaz.
Do metod agrotechnicznych w ochronie drzew przed parchem jabłoni należy prawidłowe cięcie drzew, które umożliwia lepsze prześwietlanie koron i ich przewiewność, co z kolei zmniejsza czas zwilżenia liści i owoców, a tym samym zapobiega zakażeniom. Dobrze uformowane korony pozwalają także na dokładne wykonywanie zabiegów chemicznych. Usuwać należy stare i dziko rosnące w pobliżu sadów drzewa jabłoni – potencjalne źródło zakażenia. Należy odpowiednio nawozić pamiętając, że poważnym utrudnieniem w uzyskaniu dobrych efektów ochrony chemicznej jest zbyt silne nawożenie azotem.
Metodę mechaniczną ograniczającą potencjał infekcyjny parcha jabłoni, jest eliminacja źródła pierwotnych infekcji jabłoni, przez usunięcie wszystkich porażonych liści z sadu


[drukuj]   [wyślj]